Interview met Ramsey Nasr van Toneelgroep Amsterdam

Do 11 januari 2018

Acteur, schrijver, dichter en regisseur Ramsey Nasr over toneelvoorstelling 'De andere stem'

Met 'La Voix Humaine' schreef Jean Cocteau in 1928 de ultieme afscheidsmonoloog. Een vrouw belt met haar ex-geliefde in een wanhopige poging de breuk ongedaan te maken. Wat hij zegt, horen we niet. Het publiek moet op basis van haar reacties en insinuaties gissen naar de antwoorden van de man. Ramsey Nasr – in 2015 bekroond met de Louis d’Or – heeft zich altijd afgevraagd: wie is dat aan de andere kant van de lijn? In 'De andere stem' geeft hij de man een stem. Het hedendaagse antwoord van Nasr doet qua literaire en theatrale kracht niet onder voor Cocteaus monoloog. Maar waar diens tekst vooral het tragische verhaal van één vrouw schetst, toont 'De andere stem' een koppel dat wanhopig tracht los te komen van elkaar, maar daar niet in slaagt.


Sinds 2009 speelt actrice Halina Reijn de succesmonoloog van Cocteau bij Toneelgroep Amsterdam. Nasr liep echter al langer rond met het idee om de man aan de andere kant van de lijn, die vaak als harteloos werd bestempeld, een stem te geven. “Nadat ik halverwege de jaren negentig was afgestudeerd aan de toneelacademie in Antwerpen, zag ik de operaversie van Francis Poulenc door muziektheater Transparant. Vanaf dat moment heb ik mij afgevraagd wie die man aan de andere kant van de lijn was. Wat zegt hij waar in Cocteaus tekst stippeltjes staan? Toen ik in 2009 de versie met Halina zag, heb ik Ivo van Hove het voorstel gedaan om een monoloog te schrijven waarin de man zijn weerwoord geeft. Ivo stelde voor dat ik me dan vast bij Toneelgroep Amsterdam zou aansluiten, maar ik wilde mijn vrijheid als schrijver niet kwijt. Dus hield het voor dat moment op.”

Nasr begon zijn toneelcarrière in 1995 bij Het Zuidelijk Toneel, waar Van Hove destijds artistiek leider was, maar zei vijf jaar later het toneel vaarwel om zich aan het schrijverschap te wijden. Tussen 2009 en 2013 was hij Dichter des Vaderlands, om daarna terug te keren naar zijn eerste liefde en zich alsnog aan te sluiten bij Toneelgroep Amsterdam. “Ik heb er de vrijheid om een eigen stuk te maken, maar ook om een aantal maanden per jaar ruimte te maken om te kunnen schrijven. Toen Ivo mij aan het idee voor 'De andere stem' herinnerde ben ik aan de slag gegaan. Ik heb de oorspronkelijke Franse tekst van Cocteau als uitgangspunt genomen, niet de interpretatie van Toneelgroep Amsterdam, wat weer een ingekorte versie van het origineel is. Je zou de twee teksten als een rits in elkaar kunnen schuiven, dan ontstaat er een dialoog.”

Waarom wilde je die man uit 'La Voix Humaine' een stem geven?

“Ik was nieuwsgierig naar zijn versie van het verhaal. Het had iets oneerlijks. Als een stel in een relatiecrisis zit en je bent bevriend met een van beide, dan hoor je alleen de ervaring van die ene persoon. Maar zou je het verhaal van de ander horen, dan werpt dat waarschijnlijk een totaal ander licht op zo’n relatiecrisis. Bij Cocteau is dat net zo. De man wordt vaak afgeschilderd als een harteloze zak die er plotseling vandoor is gegaan met een ander. Maar is hij wel zo’n lul? De vrouw blijft hem voortdurend aanspreken met liefje en schatje. Kennelijk hadden ze dus een hele innige band. En die man neemt op z’n minst de moeite om te blijven luisteren. Tijdens het schrijven begon ik mij steeds meer af te vragen: wie houdt wie nu in de tang? Eigenlijk vormen ze een giftig verbond en gaan ze steeds weer het contact met elkaar aan. Volgens mij heel herkenbaar: het zijn vaak de buitenstaanders die haarscherp zien dat twee geliefden elkaar kapotmaken. Die zeggen: ‘Jullie moeten uit elkaar.’ Maar als je er middenin zit, zie je dat niet.” Bij Cocteau heeft de vrouw geen naam, geen doel, geen beroep, geen afkomst. Ze ontleent al haar eigenwaarde aan haar relatie. Als die stopt, stort haar wereld in en dreigt ze zelfs met zelfmoord. De man in 'De andere stem' heeft juist wél een bestaan. Nasr: “In de oorspronkelijke tekst komt op een bepaald moment naar voren dat de man ‘bezig is met een zaak’. Dus ik dacht: hij is jurist of advocaat of zoiets. Daarnaast wilde ik het verhaal naar het nu verplaatsen en zocht ik naar een reden waarom iemand die altijd lief, invoelend en vasthoudend is geweest ineens besluit om radicaal te breken. In de periode dat ik het stuk schreef, stonden de kranten vol verhalen over vluchtelingen die iedere dag met duizenden tegelijk op de Griekse eilanden aankwamen. Stel dat de man in 'De andere stem' werkt met vluchtelingen en net terugkomt uit zo’n brandhaard waar hij verschrikkelijk leed heeft gezien? Dat relativeert alles. Natuurlijk is dat na een maand weer anders, maar toch, het doet iets met je. Voor mij lag daar zijn motivatie om tegen zijn ex te zeggen: waar zeur je in godsnaam over? Ga iets doen met je leven. Je bent vrij, gezond, je hebt te eten, je hebt geld. Ik ben niet de oplossing.”

Ik zou helemaal knettergek worden van zo’n vrouw.

“En toch is het niet alleen haar schuld. Ik denk zelfs, en ik hoop dat dat in de voorstelling tot uiting komt, dat er geen schuldige aan te wijzen is. Ook de man heeft de relatie in stand gehouden. Misschien had hij al veel eerder hard en duidelijk moeten zijn, maar vindt hij het ook wel fijn om voor iemand te zorgen. Zijn tragiek is dat het hem wel lukt om totaal onbekenden aan de andere kant van de wereld
te helpen, maar er niet in slaagt om de vrouw van wie hij eigenlijk zielsveel houdt te redden. Je kunt je afvragen of de man zelf wel helemaal klaar is met die relatie. Hij zegt ook: ‘Ik ben op niemand zo verliefd geweest als op jou.’ Het is een diepe, allesomvattende, maar ook vernietigende liefde.”

En dan is er nog zijn nieuwe vriendin? Hoe moeten we dat zien?

“Die vriendin wordt genoemd in de tekst van Cocteau, maar ik wilde haar bestaan tastbaar maken. Je kunt de man over haar laten praten, maar door zijn nieuwe vriendin fysiek aanwezig te laten zijn, gaat het schuren. Enerzijds begrijp je hem beter: hij is verder gegaan met zijn leven. Anderzijds vraag je je af of dit nu de manier is om het op te lossen, bellen waar je nieuwe vriendin bij zit. Ik ken dat uit mijn omgeving en ook wel uit mijn eigen ervaring: je hebt een nieuwe vriend of vriendin, maar je ex staat eigenlijk nog op de eerste plaats,
ook al wil je dat niet. Maar het kan ook bijna niet anders. Die ex kent jou namelijk door en door, die weet precies op welke knop hij of zij moet drukken. Die spanning wilde ik laten zien door het stuk open te trekken. 'La Voix Humaine' gaat over het verdriet van een verlaten vrouw. Met 'De andere stem' wilde ik een gedoemde relatie tot op het bot fileren.”

In 'La Voix Humaine' herkennen vooral vrouwen zich. Is dat met 'De andere stem' anders?

“Dat weet ik niet. Het is vaak toch afhankelijk van wat je zelf hebt meegemaakt en in welke rol je zelf misschien in een soortgelijke verhouding zat. De een zegt na afloop van de voorstelling: ik snap hem helemaal, ik zou helemaal gek van die vrouw worden. Een ander zegt: wat ben jij toch lief voor die vrouw. En weer een ander vindt die man een ontzettende zak. Je spiegelt het verhaal toch aan je eigen ervaringen.”

´De andere stem´ is op 30 januari te zien in de Grote Zaal in Theater aan de Parade.

 

Klik hier voor meer info en tickets

 

Tekst: Rob Kasteleijn

Actueel

Winkelmandje

U heeft geen voorstellingen in uw winkelmandje.

Cookies op theateraandeparade.nl

Welkom op de website van Theater aan de Parade! theateraandeparade.nl maakt gebruik van cookies. U kunt hierover meer lezen in het privacystatement.

Privacystatement

X

Er is iets misgegaan met het laden van dit evenement. Probeer het later nogmaals.